Bir Matematikçi, Bir Yapay Zeka ve Bir Milyon Dolarlık Problem

Bir matematikçi, bir yapay zeka ve bir milyon dolarlık problem. İçinde şirketler arası savaş, kariyer tehdidi, "çaldın mı çalmadın mı" belirsizliği ve matematiğin geleceğine dair derin bir endişe var. Adı: Navier–Stokes. Hikayesi ise bugün patladı.

Problem: Suyun ve havanın sırrı

Navier–Stokes denklemleri, suyun ve havanın nasıl hareket ettiğini yönetiyor. 19. yüzyılda yazıldılar ama hâlâ çözülemediler. Temel soru şu: Pürüzsüz bir başlangıçtan her zaman pürüzsüz kalır mı çözüm, yoksa sonlu zamanda "patlar" mı? Clay Matematik Enstitüsü bu soruya 1 milyon dolar ödül koydu; milenyum problemlerinden biri.

Burada "patlama" (blow-up), çözümün matematiksel düzenliğinin çökmesi demek. Clay'in resmi ifadesini Charles Fefferman kaleme aldı ve dört seçenek var: A ve B zorlamasız hal için, C ve D ise pürüzsüz bir dış kuvvet altında çökme örneği için. Yani "zorlamalı bir patlama" da, şartları sağlarsa, ödülü kazanabilir. Bu nüansı unutmayın; aşağıda kritik olacak.

Zafer: Bir ayda, yapay zekayla

NYU'dan Tristan Buckmaster ve Anthropic'ten Levent Alpöge, tam da bu dar teknik yola girdi. Bir yıl boyunca, Claude ve Codex (GPT-5.6 Sol ve daha yakın zamanda Astra) yardımıyla, Diego Córdoba ve Luis Martínez-Zoroa'nın açtığı bir araştırma programını ilerlettiler.

15 Ağustos 2026'da Boussinesq ve Euler için patlama sonuçlarını elde ettiler; 22 Ağustos'ta Lean ispat asistanında makine doğrulamasını yaptılar. Sonuç: 3 boyutlu sıkıştırılamaz Euler, Boussinesq ve gözenekli ortam (IPM) denklemleri için "sonlu zamanda patlama", pürüzsüz bir dış kuvvet altında. Fields Madalyalı Terence Tao, bunu "kayda değer bir başarı" olarak nitelendirdi ve yöntemin Navier–Stokes'a "oldukça olası" uzanacağını ekledi.

Fakat Buckmaster'ın kendi itirafıyla, ilk LLM üretimi ispat "okuduğu en korkunç"tu ve Euler yazımı "ancak AI slop" olarak tanımlanabilirdi. Doğruluk vardı; okunabilirlik yoktu.

Buraya kadar güzel bir yapay zeka–matematik zaferi hikayesi. Sonra işler çığırından çıktı.

Sızıntı

3 Eylül 2026, Perşembe. "Anthropic büyük bir açık problemi çözmüş" söylentisi matematik çevrelerinde dolaşmaya başladı. Alpöge'ye ulaşan ipuçlarına göre ise, çalışmaya dair bilgi OpenAI'ye sızdırılmıştı. Buckmaster, OpenAI'deki önde gelen bir matematikçiye doğrudan e-posta attı: "Bu kişisel bir işbirliği, kurumsal değil. Araçların faturasını kendi araştırma fonlarımdan ödüyorum, OpenAI'ye büyük bir fatura dahil."

Cevap nazikti ve aynı gün geldi: "Bilgi verirsen rekabet etmemek için işe yarar, ayrıca matematikçilerin modellerimizle ilerlemesini her zaman heyecanla karşılarız. Gerekirse OpenAI bilgisayar gücü sağlamaya hazırız."

O telefon görüşmesi

6 Eylül, Pazar, 12:45. Buckmaster'tan o gün görüşme talebi geldi. OpenAI araştırmacısı Sébastien Bubeck — "Sparks of AGI" makalesinin yazarı, eski Microsoft VP — görüşmeye katıldı. Öğleden sonra, üçü (Buckmaster, OpenAI matematikçisi ve Bubeck) iki kez görüştü. Alpöge görüşmelerde yoktu.

Ve Buckmaster'a şunu söylediler: OpenAI'nin iç modeli, zorlamalı Navier–Stokes için yaklaşık 100 sayfalık bir ispat üretmiş.

Buckmaster'ın ifadesiyle tam cümleye göre: "Existence of forced blowup in R3 and T3, with the forcing function is smooth option c and d in Fefferman."

Yani tam o dar yol: Fefferman'ın C ve D seçenekleri. Buckmaster ve Alpöge'nin bir yıldır sessizce izlediği, neredeyse kimsenin çalışmadığı rota. Buckmaster "forced" kelimesini duyunca bir "parlak kırmızı bayrak" gördü. Çünkü o dar teknik yola, bir modele sadece problem cümlesini vererek birkaç günde rastgele ulaşılması beklenemezdi.

İtiraflar

Sonra itiraflar gelmeye başladı — yine Buckmaster'ın anlatımına göre. Başlangıçta "çok az insan müdahalesi" kullanıldığı söyleniyordu. Ama görüşme sırasında, OpenAI ekibinin kendi iç sohbetinden Bubeck'e düzeltmeler ve detaylar gelirken gerçek ortaya çıktı: bir ekip uzun zamandır bu problem üzerinde çalışıyordu, bu denenen birden çok yoldan biriydi, işe zorlamasız problemden başlamışlardı, modeli önce Euler gibi daha kolay ısınma problemlerine yöneltmişlerdi, hatta Buckmaster'a gösterilen prompt bile Codex ile yazılmıştı ve "çılgınca" miktarda bilgisayar gücü kullanılmıştı.

Buckmaster en kritik soruyu sordu: İlk prompt ne zaman atıldı? Cevap uzun süre doğrudan gelmedi. Sonunda kabul edildi: çalışmaları OpenAI'ye ulaştıktan sonraki "son birkaç gün içinde" atılmıştı.

Veri sorusu

Buckmaster ve Alpöge, projeleri boyunca OpenAI'nin Codex aracını kullanıyorlardı. Tüm taslak ispatlarını, çalışma notlarını ve materyallerini Codex oturumlarında saklıyorlardı. Buckmaster, OpenAI'nin iç modelinin bu kullanıcı oturum verilerine erişip erişmediğini ya da bu verilerle eğitilip eğitilmediğini sordu.

İlk soruya "model kullanıcı verisine bakmıyor" cevabını aldı. Ancak ikinci, daha spesifik soruya — verilerle eğitilip eğitilmediğine — cevap alamadı. Buckmaster bunu açıkça belirtiyor: verilerin kullanıldığını iddia etmiyor, sadece sorunun cevapsız bırakılmasını vurguluyor. Yine de bu, OpenAI'nin model eğitiminde kullanıcı verilerini kullanıp kullanmadığına dair geniş bir endüstri endişesini dokunuyor.

Teklifler ve tehdit

İki teklif sunuldu Buckmaster'a. Birincisi: Euler sonucunu yayımlayın, ertesi gün OpenAI kendi Navier–Stokes sonucunu yayımlasın. İkincisi: Euler yayımlandıktan sonra, Buckmaster tek başına Navier–Stokes sonucunu yazsın ve iç OpenAI modelini kredilendirsin.

Buckmaster her iki teklifi de reddetti. İddiaya göre Bubeck, Alpöge'nin yazarlıktan çıkarılmasını iki kez önerdi. Gerekçe: Alpöge'nin Anthropic'te, yani OpenAI'nin doğrudan rakibinde çalışması "can sıkıcı" bir komplikasyondu. Hatta, OpenAI onlardan sonra yayımlarsa Buckmaster ve Alpöge'nin "Clay Ödülü'nü hak ettiğini" ve "probleme en yakın insanlar" olduklarını söyleyecekleri belirtilmişti.

Önemli bir nüans: Bu, halihazırda yayımlanmış makalelerden Alpöge'nin yazarlığının silinmesi talebi değil; önerilen gelecekteki bir Navier–Stokes yazımına ilişkindi.

Buckmaster, eğer OpenAI sonuçlarını önerilen şekilde yayımlarsa olayları alenen paylaşacağını söyledi. İddiaya göre Bubeck'in cevabı şu oldu: "Neden kariyerini mahvedesin ki?" Buckmaster "ben akademisyenim, aleni paylaşmak kariyerimi nasıl mahveder?" diye sorunca, cevap: "Eğer nazik olmamı istemiyorsan, nazik olmak zorunda değilim."

Bundan bir süre sonra Alpöge, Bubeck'ten doğrudan kendisiyle tek başına görüşme öneren bir mesaj aldı: "Tristan şu an tamamen rasyonel mi bilmiyorum." Alpöge reddetti ve konuşmaların kendisiyle yapılması gerektiğini söyledi.

Reddetme tarafı

Bubeck ise tüm bu suçlamaları X'te kısa bir gönderiyle reddetti: "Bana yönelik yanlış ve kışkırtıcı suçlamalar şu an sosyal kanallarda dolaşıyor. Açıklamak gerekirse, tartışmaya akademik normlara uyarak girdim ve işin buraya gelmesinden hayal kırıklığı duyuyorum. Beni tanıyan herkes bilir ki akademik standartlar benim için en yüksek öneme sahiptir. Yarın daha fazla söyleyeceklerim olacak."

Ancak bu kısa ve genel açıklama, spesifik hiçbir noktayı tek tek yanıtlamadı: Codex veri sorusu, yazarlık baskısı, "kariyerini mahvet" sözleri, OpenAI'nin çalışmasının zaman çizelgesi. OpenAI iddia edilen Navier–Stokes ispatını da henüz kamuya açık bir şekilde sunmadı. Clay Matematik Enstitüsü, problemi hâlâ açık olarak listeliyor; kabul edilmiş bir çözüm veya ödül duyurusu yok.

Daha büyük hikaye

Buckmaster'ın kendi açıklaması, aslında bu çatışmadan daha geniş bir çerçeve çiziyor. Ona göre bu, bir "Deep Blue–Kasparov anı": asıl önemli şey sonuçların kendisi değil, "bir matematikçi ve bir LLM'ün artık tüm bu işi bir ay içinde yapabilmesi." Bu durumun öğrenci eğitimi, atıf kültürü, hakemlik ve "bir insanın ömrüne değecek konulara nasıl karar vereceğimiz" üzerindeki etkileri abartılamaz.

Ve bu endişe yalnızca Buckmaster'ın değil. Ağustos başında OpenAI, San Francisco'da yaklaşık 40 matematikçinin katıldığı "Matematiğin Sonu" başlıklı kapalı bir zirve düzenlemişti; toplantıyı Fields Madalyalı Jacob Tsimerman ve Bubeck birlikte organize etmişti. Daniel Litt, orada "yüksek kaliteli matematiksel araştırmanın olmadığı, insan matematiksel uzmanlığının tamamen yok olduğu bir dünyaya doğru gidiyor olabiliriz" demişti. Bryna Kra'nın altını çizdiği soru ise tam Buckmaster'ın yaşadığıydı: "AI teoremleri ispatlayabilir, ama nasıl ispatladığını açıklayabilir mi? Anlaşılmayan bir ispat, literatürün parçası olmaz."

Buckmaster'ın Mastodon'daki takip gönderisi de çarpıcı: "Bana gösterilen destek için matematik topluluğuna minnettarım. Ama açıklamamın anlattığından çok daha büyük bir hikaye var: frontier modellerin artık yapabildiklerinin büyüklüğü ve bunun hepimiz için ne anlama geldiği. Umarım laboratuvarlar bunu görür ve küçük hesapları bir kenara bırakır."

Neyi biliyoruz, neyi bilmiyoruz

Kamuya açık ve doğrulanabilir olanlar: Buckmaster ve Alpöge, zorlamalı Euler, Boussinesq ve IPM için patlama sonuçlarını Lean ile doğrulanmış şekilde yayımladılar (NYU sunucusunda PDF'ler ve açık bir GitHub Lean repo'su). Bubeck suçlamaları reddetti ve daha fazla açıklama vadetti. Clay problemi hâlâ açık; kamuya açık bir OpenAI ispatı yok.

Tek taraflı iddialar (bağımsız doğrulanmamış): OpenAI'nin iç modelinin ~100 sayfalık zorlamalı Navier–Stokes ispatı ürettiği; çalışmanın duyumdan sonra başladığı; yazarlık baskısı; "kariyerini mahvet" sözleri; Codex veri sorusunun cevapsız bırakılması.

Bilinmeyenler: İddia edilen ispat gerçekten var mı, geçerli mi? Clay'in tüm varsayımlarını karşılıyor mu? Özel taslaklar kullanıldı mı? Görüşmelerin tam kaydı neydi?

Buckmaster'ın kendi sözleriyle bitirelim: "Net olmayı isterim, neyi iddia etmediğim konusunda. OpenAI'nin ispatını görmedim. Modellerinin ne yaptığını ya da nasıl yaptığını bilmiyorum. Verilerimizin kullanılıp kullanılmadığını bilmiyorum. Kimseyi hiçbir şeyle suçlamıyorum. Sadece bana ne söylendiğini, ne zaman ve ne önerildiğini belirtiyorum."

Ve: "Eğer gerçekten bir OpenAI modeli Navier–Stokes'a giden boşluğu kapattıysa, bu kayda değer bir şey ve tarihi eksiksiz kalarak, yüksek sesle, kendileri tarafından söylenmeli."

Bu hikaye yarın değişebilir. Bubeck "yarın daha fazla söyleyeceğim" dedi; beklenen detaylı yanıt 9 Eylül'de gelebilir. O zamana kadar, bu yalnızca bir tarafın anlattığı, diğeri ise henüz tam cevap vermediği, hâlâ gelişmekte olan bir hikaye.

Kaynaklar: Buckmaster'ın açıklaması (NYU), Euler/Boussinesq/IPM makaleleri ve Lean reposu, Terence Tao'nun blog yazısı, Clay Matematik Enstitüsü, Bubeck'in yanıtı, Glitchwire, OfficeChai, Kingy AI.

PS. Bu yazı, kamuya açık kaynaklardan derlenmiş, hikayeleştirilmiş ama gerçeklere sadık bir anlatıdır. İddia edilen suçlamalar tek taraflıdır; Bubeck reddetmiş ve detaylı yanıt vaat etmiştir. Olay hâlâ gelişmekte.